Kavcıoğlu: Son çeyrekte enflasyonun düşüş eğilimine gireceğini düşünüyoruz
- 08.09.2021 11:55
Merkez Bankası Başkanı Kavcıoğlu, kısa vadede enflasyon görünümünde
etkili olan geçici unsurların etkisini yitireceğini ve son çeyrekte
enflasyonun düşüş eğilimine gireceğini düşündüklerini söyledi.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Şahap Kavcıoğlu, Alman-Türk
Ticaret ve Sanayi Odası Ekonomi Toplantısında yaptığı konuşmada, "Gıda
dışı enflasyonun yılın geri kalanında da manşet enflasyonun altında
kalmaya devam etmesini bekliyoruz." dedi.
Kavcıoğlu, konuşmasında şunları söyledi:
"Öncelikle Alman-Türk Ticaret ve Sanayi Odası’na nazik davetleri için
teşekkür ederim. Konuşmamda Türkiye ekonomisindeki son dönem
gelişmelerine ilişkin değerlendirmelerimizi sizlerle paylaşacağım.
Avrupa Birliği, Türkiye’nin en önemli ticaret ve yatırım ortaklarının
başında geliyor. İhracatımızın yüzde 55’ini, ithalatımızın ise yüzde
50’sini Avrupa Birliği ülkeleri oluşturuyor. Almanya ise en fazla
ihracat yaptığımız ülke. Son dönemde salgının etkileriyle azalmakla
birlikte yabancı ziyaretçilerimizin de önemli bir bölümü Avrupa
Birliği ülkelerinden. Doğrudan yabancı yatırımlarda da Avrupa
ülkelerinin payı yüzde 60’lar civarında. Bu nedenle, bu toplantıya
katılımınızı ve burada oluşacak karşılıklı görüş alışverişi ortamını
önemli bulduğumu ifade etmek isterim.
Dünya genelinde aşılamanın hızlanması küresel ekonomide toparlanma
sürecini destekliyor. Dünya ekonomisine baktığımızda hizmetler
sektörü, imalat sanayiine kıyasla salgına bağlı kısıtlamalardan daha
fazla etkilenmişti. Son dönemdeki PMI verileri, hizmetler sektörünün
de imalat sektöründe hâlihazırda devam eden toparlanmaya eşlik
ettiğine işaret ediyor. Bu durum, küresel ekonomide talep kompozisyonu
açısından daha dengeli bir görünümü destekliyor. Başta salgının daha
olumsuz etkilediği Euro Bölgesi olmak üzere, hizmetler PMI
endekslerindeki güçlü artışlar küresel ekonominin genele yayılan bir
toparlanma eğilimi sergilediğini gösteriyor.
Başlıca ticaret ortaklarımızın büyüme tahminlerine baktığımızda,
ekonomik büyüme Ağustos ayında Nisan ayına kıyasla daha olumlu bir
görünüme işaret ediyor. Bu gelişmeler, ticaret ortaklarımızın
gelirlerinin arttığını ve dolayısıyla Türkiye’nin dış talep
görünümünün iyileştiğini ortaya koyuyor. Bu durum ihracatımızın
artışına katkı veren olumlu bir gelişme.
Salgın döneminde ülkeler doğrudan kamu harcamaları, diğer finansal
destekler ve teşviklerle ekonomilerini desteklediler. Bazı ülkelerde
mali alanın durumuna göre doğrudan kamu harcamalarının daha yüksek
oranda kullanıldığı, bazı ülkelerde ise sermaye, kredi ve diğer
likidite desteklerinin kullanıldığını görüyoruz. Gelişmiş ülkelerde
milli gelirlerinin yüzde 20’sini aşan kamu destekleri verildi. Örneğin
ABD’de milli gelirin yüzde 25’i oranında kamu harcaması ve vazgeçilen
gelirler şeklinde ekonominin desteklendiğini görüyoruz. İtalya ve
Almanya gibi bazı ülkelerde maliye politikasının yanı sıra sermaye,
kredi ve diğer likidite şeklindeki desteklerin kullanıldığını
söyleyebiliriz. Gelişmekte olan ekonomilerde ise gelişmiş ülkelere
kıyasla daha sınırlı olmakla birlikte ekonomilerin çeşitli tedbirlerle
desteklendiğini görüyoruz.
Türkiye, destekleyici para, maliye ve finansal politikaların yanı
sıra, aşılama programlarında ilerleme kaydeden ve salgını kontrol
altına almakta daha başarılı olan ekonomiler arasında yer aldı. Bu
durum, üretim, yatırım ve istihdama olumlu yansıdı.
Geldiğimiz noktada temel bazı makroekonomik değişkenleri
karşılaştırmalı olarak incelediğimizde ülkelerin ekonomi ve toplum
sağlığına dair politikalarını daha iyi şekilde
değerlendirebileceğimizi düşünüyorum.
Gelişmekte olan ekonomilerle karşılaştırdığımızda, Türkiye
ekonomisinde enflasyon, rezervler ve risk primi konularında iyileşme
alanı olduğunu görüyoruz. Diğer taraftan, Türkiye emsal ülkelere göre
daha erken ve güçlü gerçekleştirdiği parasal sıkılaştırma sonucu 2021
yılı başından bu yana belirgin reel faiz veren nadir ülkelerden biri
oldu. Cari dengedeki iyileşmeye ek olarak, enflasyon ve rezerv
birikimi konusundaki çabalarımızda aşama kaydettikçe borçlanma
maliyetlerini etkileyen risk priminde de iyileşme süreci devam
edecektir. Ayrıca, borç istatistiklerinin derlenmesine ilişkin son
çalışmalarımızın etkileriyle Mayıs 2021 itibarıyla kısa vadeli dış
borç 25,7 milyar ABD doları azalarak 144,9 milyar ABD dolarından 119,2
milyar ABD dolarına düştü. Bu durum, dış borç göstergelerimize de
olumlu yansıyacaktır.
Gelişmiş ülkelerin bazılarında yüksek dış borç, birçoğunda yüksek
bütçe açığı görülmekle birlikte risk primi ve politika faizleri düşük
seviyelerde seyrediyor. Salgın döneminde uygulanan mali, parasal ve
finansal politikalar ile salgının hanehalkı ve reel sektör üzerindeki
olumsuz etkileri nedeniyle birçok ülkede borçluluk oranlarında
artışlar meydana geldi.
Küresel olarak 289 trilyon dolara ulaşan borç, dünya gelirinin (GSYİH)
yüzde 360’ını aştı. Önümüzdeki dönemde gerek kamu gerekse özel sektör
borçluluğuna ilişkin gelişmeler tüm dünyada daha çok gündeme gelecek.
Bu kapsamda, ekonomideki farklı kesimlerin borçluluk durumuna
baktığımızda kamu ve hanehalkı borçluluğunda gelişmiş ülkelerin
oldukça yüksek bir borç yükü olduğunu görüyoruz. Türkiye, borçluluk
anlamında gelişmiş ülkelerden tüm kategorilerde belirgin şekilde
olumlu ayrışıyor.
Gelişmekte olan ülkelere kıyasla Türkiye’nin durumuna baktığımızda ise
kamu ve hanehalkı borçluluğunda görece iyi bir noktada olduğumuzu
ifade edebilirim.
Reel sektörde ise nispeten daha yüksek oranlar görüyoruz.
Şirketlerimizin mali durumlarına ilişkin çalışmalar bu alanı daha iyi
anlamak için önem arz ediyor. Şunu da belirtmeliyim ki reel sektörün
borçlu olması salt olumsuz bir durum değildir. Kaldı ki reel kesimin
borç çevirme oranı oldukça yüksektir.
Türkiye gibi, genç nüfuslu, yüksek büyüme potansiyeline sahip, ancak
yeterli tasarrufa sahip olmayan ülkelerde üretim, ihracat ve yatırımın
finansmanı için borçlanma normal bir durumdur. Bu borcun verimli
şirketlere ve ihracattaki artışı destekleyen, ithalatı azaltıcı,
istihdama destek verici alanlara yönelmesini önemsiyoruz.
Özetle, ülkelerin mevcut yapıları ve kırılganlıkları ile salgın
sürecinde uyguladıkları politikaların ekonomik performanslarında
önemli bir belirleyici olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte, vaka
sayılarının yeniden artmasına sebep olan virüs varyantları, salgının
seyri konusundaki belirsizliğin sürmesine yol açıyor. Yansıda da
görüldüğü üzere, birçok ülkede yeni bir salgın dalgası yaşanıyor.
Ancak Türkiye, Almanya ile beraber, İngiltere ve ABD gibi ülkelerden
daha iyi performans göstererek, vaka sayıları nispeten düşük ülkeler
arasında yer alıyor. Tüm merkez bankaları gibi salgının seyrine dair
gelişmeleri ve küresel ekonomiye etkilerini yakından izliyoruz.
Türkiye aşılama konusunda çok başarılı bir performans sergiliyor ve
aşılama seviyesi bakımından olumlu ayrışıyor. Yapılan aşı miktarı 99
milyonu geçmiş ve 50 milyon kişi en az bir kez aşılanmış durumda.
Aşılamadaki bu performansın da katkısıyla, son dönemde açılma ile
birlikte hareketlilikteki artışa rağmen vaka sayıları görece düşük
seyrediyor. Toplum genelinde aşılamanın yaygınlaşması, iktisadi
faaliyet, istihdam ve cari dengeyi olumlu etkiliyor.
Türkiye’de makroekonomik görünüme baktığımızda, milli gelir,
öngörülerimizle uyumlu olarak, ikinci çeyrekte baz etkilerinin de
katkısıyla yıllık olarak yüzde 21,7 oranında büyüdü. Baz etkilerini
hariç tutarak dönemlik büyüme rakamlarına baktığımızda, milli gelirin
ilk çeyreğe göre yüzde 0,9 oranında arttığını görüyoruz. Dönemlik
büyümeye hem iç talep hem de dış talep katkı verdi.
Yılın ikinci çeyreğinde baz etkilerinin de katkısıyla birçok Avrupa
ülkesinde yüksek büyüme oranları görüldü. Bu dönemde, büyüme
performansımız Avrupa’da birçok ülkeyi geride bırakarak Birleşik
Krallık’ın ardından, en yüksek büyüme kaydeden ikinci ekonomi oldu.
Yıllık büyümede tüketim ve makine teçhizat yatırımlarının sürükleyici
olduğu göze çarpıyor. Avrupa'daki aşılamaya ilişkin olumlu görünüm
turizm ve dış talep kanalları aracılığıyla ekonomimize yansıyor. Bu
çerçevede net ihracat da büyümeye olumlu katkı vermeye devam ediyor.
Öncü göstergeler, yurt içinde iktisadi faaliyetin üçüncü çeyrekte dış
talebin de etkisiyle güçlü seyrettiğini gösteriyor. Anketlere dayalı
göstergeler, hem yurt içi siparişlerde hem ihracat siparişlerinde
güçlü bir yukarı yönlü harekete işaret ediyor.
Yüksek frekanslı veriler, hareketliliğin artmasıyla, salgından en çok
etkilenen hizmet kalemlerinde hızlı bir toparlanma olduğunu
gösteriyor. Dolayısıyla, hizmetler ve turizm sektörlerindeki
toparlanma üçüncü çeyrekte talep kompozisyonunda mal ve hizmet
ayrımında dengelenmeyi sağlıyor. Nitekim sektörel güven endekslerine
baktığımızda da son aylarda özellikle hizmetler ve perakende
sektörlerinde kayda değer bir iyileşme görülüyor.
Son döneme ilişkin gelişmeleri anlatırken yatırımlara özel bir vurgu
yapmak istiyorum. İkinci çeyreğe ilişkin açıklanan veriler, özellikle
makine-teçhizat yatırımlarında daha belirgin olmak üzere, yatırımların
büyümeye önemli oranda katkı verdiğini gösteriyor. TCMB olarak
yaptığımız çalışmalar firmalarımızın yatırım iştahının yüksek olduğunu
gösteriyor.
Son dönemde yapılan anketlerde, firmalarımız inşaat sektörü dışında
kalan tüm sektörlerde faaliyeti/üretimi kısıtlayan unsurlar arasında
mali imkânsızlıklar veya finansal sorunların payının azaldığını
söylüyor. Hatta mevcut durumda bu unsurun payının tarihsel
ortalamaların altında olduğunu görüyoruz.
Ayrıca firmalarımızın yatırım ve istihdam eğilimleri de geçmiş yıllara
göre oldukça yüksek seviyelere gelmiş durumda. Üçüncü çeyrekte de
firmaların istihdam beklentisinin iyileşmeye devam ettiğini, yatırım
eğiliminin ise ana sektörler genelinde güçlü seyrettiğini memnuniyetle
gözlemliyoruz.
Önümüzdeki dönemde de makro göstergelerdeki iyileşme devam ettikçe,
cari işlemler ve enflasyon görünümünün iyileşmesiyle risk primi
düştükçe ve oynaklık azaldıkça, kredi kanalının etkin bir şekilde
çalışarak yatırım iştahına ilişkin olumlu görünüme istikrar
kazandıracağını düşünüyoruz. Krediye erişimde belirgin bir sorun
gözükmemekle birlikte kredi faiz oranlarındaki yükseklik krediye
erişimi sınırlandırmaktadır. Kredilerin gittikçe daha fazla oranda
yatırım, işletme sermayesi ve stok artırımı için talep edildiğini,
borç çevirmek için olan talebin ise giderek azaldığını yakından takip
ediyoruz.
Yüksek frekanslı veriler, açılmanın etkisiyle işgücü piyasasında da
toparlanmaya işaret ediyor. Hizmetler sektörü istihdamının salgına
dair kısıtlamaların da etkisiyle daha yavaş bir toparlanma
sergilemesine ve halen salgın öncesi düzeyinin hafifçe altında
olmasına karşın, sanayi ve inşaat sektörlerindeki istihdam artışı ile
tarım dışı istihdam salgın öncesi düzeylerini aştı.
Önümüzdeki dönemde hizmetler sektöründe de istihdamın salgın öncesi
düzeyini aşacağını değerlendiriyoruz.
Geçtiğimiz birkaç yıl içinde ekonomimiz salgın başta olmak üzere çok
farklı nitelikte şoklara maruz kaldı. Merkez Bankası olarak bu
şokların kalıcı etkilerini sınırlayıcı, iç ve dış dengeyi gözeten,
nihai olarak fiyat istikrarını öncelikleyen bir para politikası duruşu
benimsedik.
Cari işlemler ve dış finansman verilerini çok yakından izlemekteyiz.
Mevcut durumda ihracattaki yukarı yönlü seyir, turizmdeki toparlanma
ve altın ithalatındaki kayda değer düşüş dış dengede devam eden
iyileşmeyi destekliyor. Ağustos ayı geçici dış ticaret verilerine göre
özellikle Avrupa’ya yapılan ihracatımızın oldukça güçlü seyrettiğini
görüyoruz.
Haziran ayından bu yana aşılamadaki güçlü ivme, Türkiye'ye yönelik
risk algısının düzelmesinde ve kısıtlamaların hafifletilmesinde önemli
rol oynadı. Bu kapsamda, turizm faaliyetindeki toparlanmaya ilişkin
olumlu sinyaller alıyoruz. Anket göstergeleri, imalat sanayinde dış
talebin güçlü seyretmeye devam ettiğine işaret ediyor.
İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 85’ler gibi yüksek bir
platoya oturdu. Yılın ilk yarısında dış ticaretteki reel dengelenme
oldukça belirgin. Bu gelişmeler ışığında, ihracattaki güçlü artış
eğilimi ve aşılamadaki ivmenin turizm faaliyetlerini canlandırmasıyla
yılın geri kalanında cari işlemler hesabının fazla vermesini
bekliyoruz.
Türkiye, Avrupa ile olan dış ticaret açığını giderek azaltmış
bulunuyor, ancak Asya bölgesi ile yapılan ticarette açık vermeye devam
ediyor. Bu noktada Merkez Bankası olarak yaptığımız swap
anlaşmalarının temel olarak yerel para birimi üzerinden
gerçekleştirilen ticareti kolaylaştırmayı amaçladığını da vurgulamak
isterim.
Şimdi enflasyon görünümüne değinmek istiyorum. Geçtiğimiz Cuma günü
Ağustos ayı enflasyon verileri açıklandı. Yıllık enflasyon 0,30 puan
artarak yüzde 19,25 olarak gerçekleşti. Bu dönemde, çekirdek enflasyon
göstergelerinden olan ve TÜFE’den işlenmemiş gıda ürünleri, enerji,
alkollü içkiler ve tütün dışlanarak elde edilen B endeksinin yıllık
enflasyonu 0,05 puan düşüşle yüzde 18,46’ya B endeksinden işlenmiş
gıda ürünlerinin de dışlandığı C endeksinin yıllık enflasyonu ise 0,46
puan düşüşle yüzde 16,76’ya geriledi. Ağustos ayında yıllık enflasyon
gıda grubunda oldukça belirgin artarken hizmet grubunda sınırlı bir
miktar yükseldi diğer ana gruplarda ise geriledi. Üretici enflasyonu
ise, emtia fiyatları, tedarik zincirindeki aksaklıklar ve talep
koşulları nedeniyle yükselişine devam etti.
Kısa vadede enflasyon görünümünde etkili olan geçici unsurların
etkisini yitireceğini ve son çeyrekte enflasyonun düşüş eğilimine
gireceğini düşünüyoruz. Gıda dışı enflasyonun yılın geri kalanında da
manşet enflasyonun altında kalmaya devam etmesini bekliyoruz.
Son dönemdeki enflasyon dinamiklerinden bahsederken, gıda fiyatlarına
özel olarak değinmek gerekiyor. Gıda fiyatlarında, olumsuz hava
koşulları, kuraklık, bazı ülkelerde gıda ihracatına yönelik özel
kısıtlamalar ve stok artışına bağlı olarak küresel bir artış
görüyoruz. Bu çerçevede, merkez bankaları ve politika yapıcılar gıda
fiyatlarındaki gelişmeleri, çekirdek enflasyon gelişmelerini ve artan
enflasyonun enflasyon beklentilerine etkisini takip ediyorlar. Nitekim
IMF, Dünya Ekonomik Görünümü (World Economic Outlook) raporunun son
güncellemesinde, merkez bankalarının fiyat dinamiklerini analiz etmesi
ve enflasyondaki hareketlerin geçici olup olmadığını dikkate alması
gerektiğini kaydetti. Türkiye'de de gıda fiyatları yükselişte ve
Temmuz ve Ağustos aylarında gıda fiyatları enflasyonu gerek tarihsel
ortalamalardan gerekse gıda dışı enflasyondan belirgin olarak yüksek
seyretti.
Enflasyon dinamikleri açısından diğer bir önemli konu ise ÜFE-TÜFE
enflasyonu farkı. Ülkemizde olduğu gibi gelişmiş ve gelişmekte olan
ülkelerde üretici fiyatları yüksek seyrediyor. Bu gelişmede emtia
fiyatlarındaki artış ve üretimin hızla artan talebe aynı hızda cevap
verememesi nedeniyle oluşan arz kısıtları etkili oluyor. Uluslararası
nakliye maliyetlerinin artması ve teslimat sürelerinin uzaması da
üretici fiyatlarını yükseltiyor. Tüketici fiyatlarındaki artış ise
üretici fiyatları enflasyonuna göre daha sınırlı kaldı.
Böylece, üretici ve tüketici enflasyonu arasındaki fark, son dönemde
birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkede uzun dönem ortalamasının
oldukça üzerine çıktı. Örneğin, Euro Bölgesi’nde ÜFE, TÜFE’nin
neredeyse 5 katına çıkmış durumda.
Fed başkanı Powell’ın da Jackson Hole Sempozyumu açılış konuşmasında
değindiği gibi, salgın dönemindeki fiyat gelişmelerinde sınırlı bir
grubun enflasyona yaptığı belirgin katkıların öne çıkabildiğini
gördük. Örneğin, ABD’de son 25 yılda ortalamada gerileyen dayanıklı
mal grubu, son dönemdeki enflasyondaki yükselişe, arz kısıtlarının da
etkisiyle, en çok katkı veren kalemlerden biri oldu.
Açılma ve ekonomik normalleşme sürecinde dünyada enerji ve hizmet
fiyatlarında belirgin artışlar görüldü. Küresel merkez bankaları,
enerji ve salgın kaynaklı bazı sektörlerdeki yüksek oranlı fiyat
artışlarının, talep kompozisyonundaki normalleşme, arz kısıtlarının
hafiflemesi ve baz etkilerinin devreden çıkmasıyla birlikte geçici
olacağını değerlendiriyor. Bu unsurlar, önümüzdeki dönemde ülkemizde
de enflasyonu düşürücü yönde etki edecektir.
Küresel merkez bankacılığında, para politikası duruşu belirlenirken,
para politikasının etkisi dışında olan kısa vadeli arızi unsurlardan
arındırılmış çekirdek enflasyon göstergeleri esas alınır. Özellikle
salgının getirdiği olağanüstü koşullar, az önce bahsettiğim
sebeplerden ötürü, enflasyonun kısa vadeli oynaklıklardan arındırılmış
ana eğilimini ölçmeye yarayan çekirdek enflasyon göstergelerinin
önemini artırmakta.
Diğer merkez bankalarında olduğu gibi bizim de salgının getirdiği arz
ve talep şokları neticesinde ortaya çıkan fiyat hareketlerinin
geçiciliğine dair analizlerimizin bulunduğunu paylaşmak isterim. Para
politikasının etkileyebildiği talep unsurları, çekirdek enflasyon
gelişmeleri ve bunların orta vadeli enflasyon hedefimizle uyumlu
seyretmesine ilişkin analizler yanında, önümüzdeki dönemde arz
şoklarının yarattığı etkilerin ayrıştırılmasına biraz daha fazla
ağırlık verilecektir.
Enflasyon konusuna ilişkin değerlendirmelerimi bitirmeden önce
fiyatlama davranışlarına ilişkin birkaç not düşmek istiyorum. Son
dönemde belirli ürünlerdeki fiyat artışları tarihsel ortalamalarının
oldukça üzerine çıktı. Enflasyona en çok katkı yapan ürünlere
baktığımızda, Ağustos ayındaki yıllık fiyat artışlarının son 10
yıldaki ortalama fiyat artışlarının üç-dört katını aşabildiğini
görüyoruz. Bu durumun bir sebebi, biraz önce de değindiğim gibi
salgına bağlı olarak emtia fiyatlarındaki artışlar ve arz kısıtları
gibi gelişmeler olsa da, bu unsurlar tek başlarına bazı ürünlerdeki
fiyat artışlarını açıklamakta yeterli olmayabiliyor. Özellikle
salgından olumsuz etkilenen ve salgından sonra talebin canlı olduğu
sektörlerde fiyatlarda daha yüksek artışlar görüyoruz. Ancak ortaya
çıkan bu fiyatlama davranışlarının, ekonomik ve sosyal normalleşme hız
kazandıkça önümüzdeki dönemde yeniden salgın öncesi haline
yakınsayacağını değerlendiriyoruz.
Son olarak, döviz rezervlerimizdeki gelişmelere baktığımızda,
rezervlerdeki iyileşme öngörülerimiz ile uyumlu seyrediyor.
Rezervlerimiz 85-90 milyar ABD doları seviyelerinden yaklaşık 30
milyar ABD doları artışla 115-120 milyar ABD doları bandına geldi.
Swap anlaşmaları, reeskont kredileri, cevherden altın alımı ve zorunlu
karşılık adımları bu artışa katkı yapan ana unsurlar oldu.
Ülkemizde fiyatlar genel seviyesinde sağlanacak istikrar ülke risk
primindeki düşüş, ters para ikamesinin ivmelenmesi, döviz
rezervlerinin yüksek artış eğilimine girmesi ve finansman
maliyetlerinin kalıcı olarak gerilemesi yoluyla makroekonomik ve
finansal istikrarı olumlu etkileyecektir. Böylelikle, yatırım, üretim
ve istihdam artışının sağlıklı ve sürdürülebilir bir şekilde devamı
için uygun zemin oluşacaktır."
Foreks Haber Merkezi ( haber@foreks.com )
http://www.foreks.com
http://twitter.com/ForeksTurkey
